De “Doentes” e das fábulas traxicómicas

DSC_0047

Doentes, a peza de RVB cun trasfondo de posguerra oscuro e neboento, gaña o premio Rafael Dieste no ano 1998.  O punto de partida da obra é a conversión dun hospital de caridade, case un dispensario, nun complexo hoteleiro de luxo. Partindo dun feito histórico recoñecible, do  que o resultado sería o actual Hostal dos Reis Católicos na Praza do Obradoiro, RVB paséanos, cunha tamén palpable débeda con Valle Inclán, por un esceario truculento, unha cidade sumida no medo e na violencia, percorrida por dous desheredados dun mundo que non foi construído a súa imaxe e semellanza.  En palabras de  Montse Ribao

No labirinto de Doentes vagan personaxes que son presentados ante o receptor coma entes incorpóreos nalgúns casos e coma seres observados dende unha óptica animalizante outros. (…) Un bo número dos corenta e dous personaxes que se mencionan no dramatis personae comparte outros tres parámetros caracterizadores da súa condición vital : a enfermidade física ou ética, a mentira na que viven e a morte que os circunda. Os enfermos, constantes na dramaturxia de Vidal Bolaño, son tamén os protagonistas da noite compostelá na que de desenrolan os feitos.

Montserrat Ribao Pereira, “De brétemas e sombras no labirinto dos Doentes”p. 270.

Este texto versátil tivo tamén unha versión cinematográfica, dirixida por Gustavo Balza e con guión de Roberto G. Méndez. En palabras de Antón Reixa, productor da película, subliña a “versatilidade do teatro como material para o cinema”, por unha banda, e, por outra, “a percepción de Vidal Bolaño como escritor nacional :

Doentes non é outra cousa que a descarnada fábula tráxico-cómica da historia de Galicia.  (…) a historia nacional como unha avaría permantente, só resistible pola preeminencia dos sentimentos e valores humanos de soliedariedade, por encima do ruín contexto político, cultural e económico.

Antón Reixa , “Doentes: Galicia como fábula en Roberto Vidal Bolaño”

 Na BUSC temos os seguintes exemplares da obra:

-A editada no 2013 por Positivas, o Consorcio de Santiago e a Xunta de Galicia

-A publicada pola Deputación da Coruña no 1996

Advertisements

Mecos, meigas, antroido… teatro para nenos de RVB

1995_Touporroutou_cartel-340x971

Cartel das representacións de 1995 de “Touporroutou da lúa e do sol”

Lemos un artigo de Noemí  Pazó que comeza preguntándose se, realmente, existe o xénero do teatro infantil, no noso contexto e en xeral.  Con respecto á obra de Roberto Vidal Bolaño e o teatro para nenos na súa traxectoria, sinala

A obra infantil de Roberto Vidal Bolaño abarca en total seis anos: de 1977, ano  no que se publican  as súas primeiras obras (Laudamuco, Señor de Ningures, e Ladaíñas pola morte do Meco) e a peza Xaxara, Peituda, Paniogas, Tarelo, o Rapaz e o Cachamón ou como trocar en rato pequecho o meirande xigantón recibe unha mención honorífica no III Concurso de Teatro Infantil O Facho, a 1982, cando se estrea Touporroutou da lúa e do sol,  publicada catorce anos despois.

Noemí Pazó “Da Xaxara ao Touporroutou. O teatro infantil de Roberto Vidal Bolaño” en Roberto Vidal Bolaño escritor escénico, editado por Carmen Becerra e Teresa Vilariño Picos, p. 19

Algunhas destas obras concíbense como teatro para títeres, e coma di a autora do estudo, conforman unha unidade :  o antroido como trasfondo principal, meigas e mecos, dialogando sempre coa tradición popular. Tamén para Noemí Pazó, así  coma para Inma López Silva,  cobran   importancia temas coma a morte e o metateatro.

Neste ano 2013, o Consello da Cultura Galega fai unha edición non venal da Ruada das papas e o unto  que se pode descargar aquí . A obra vai precedida dun “Aviso para nenos lectores”

No entender de quen esto escribe, o teatro so é tal cando é un feito compartido. Actores e xente xuntos. E a color, as imaxes, e a palabra e o bruído. Todos arredor dun  mesmo anaco de vida. Dunha vida nova, diferente, tan certa coma a que máis, pero creada ex profeso para que non nos pida a outra a que nos dan cada día, que se non sempre vén porca, tampouco ven limpa a cotío.  Así que, se algún día vos cadra de ver a un demo brincando na rúa, non deixedes de seguilo. Pode ser o desta historia.

Ademáis de autor de teatro para nenos, tamén amosou unha vertiente pedagóxica na explicación do feito teatral.  No ano 93 publícase O espacio teatral, unha viaxe a través do círculo,  unidade didáctica publicada polo Concello de Santiago. Ilustrada por Fausto Isorna  e con texto de RVB, explícase, dun xeito sinxelo, o significado e evolución histórica dos espazos teatrais, da propia representación e aludindo, mesmo, a culturas afastadas da nosa coma o kabuki xaponés e os teatros hindúes e chineses.

Amosamos aquí as obras que temos no catálogo da BUSC

touporr

Teatro infantil de RVB na BUSC

Na  páxina web da  Asociación Roberto Vidal Bolaño, na sección de teatro infantil, atopamos toda a información relativa as distintas montaxes:  representacións, elencos, carteis… . Gustounos ver o nome da nosa  lembrada compañeira Rosa Bassave coma colaboradora daquelas primeiras representacións.

As Rosalías de RVB

Case xa no Día das Letras Galegas, aniversario  da publicación de Cantares Gallegos, imos falar da obra que  Roberto Vidal Bolaño adicou á figura de Rosalía de Castro.

Agasallo de sombras estreouse no ano 1984 coma unha das principais apostas do recén creado Centro Dramático Galego.  Escrita e dirixida por RVB, a Rosalía que conforma a pluma do dramaturgo supón unha visión desmitificadora en certo sentido. Para Nuría  Araúxo García  nesta obra Roberto Vidal Bolaño dános a súa visión particular non só do personaxe histórico, tamén “da muller que protagonizou o Rexurdimento literario galego”.  Unha Rosalía afastada da imaxe estereotipada, moito máis acorde cunha muller adiantada ao seu tempo, unha Rosalía, porén, que “resucita” e crea Vidal Bolaño:

 A loita contra a dispersión e a “melancolía de ter nacido” (Virginia Woolf) son o soporte desta resurrección de Rosalía. Descubrir unha personalidade fracturada, suxerir a complexidade e mostrar un deserto no que non existen os heroes por máis que os problemas se empeñen en sementalos, é a tolemia que convertiu en linguaxe teatral Roberto Vidal Bolaño

Unha travesía das apariencias para Rosalía de Castro, texto de Luís Cochón no programa de man da obra.

Dúas son as edicións que temos desta obra na BUSC , a editada polo  “El Correo Gallego” e a que se inclúe nas Obras completas.  Tamén contamos  co programa de man que se entregou na estrea da obra e que xa citamos.

agasallos

Edición de “El Correo Gallego” e programa de man da estrea de “Agasallo de sombras” editado polo CDG.

Pero non foi Agasallo a única aproximación que fixo RVB á figura de Rosalía.

No ano 2001  dirixe , tamén para o CDG, unha versión “libre e non moi respectuosa”, da Rosalía de Ramón Otero Pedrayo, autor cuxo universo foi sempre parte das influencias do dramaturgo homenaxeado nas Letras Galegas deste 2013.  Segundo di o propio RVB, falando desta adaptación :

Ó longo da miña traxectoria como autor ou como director teatral, tiven sempre o teatro de don Ramón Otero Pedrayo como referente exemplar. E a el acudín máis dunha vez para lle ripar ideas, atopar respostas,ou ensoñar espectáculos teatrais imposibles, ou cando menos improbables. Pero ese enfeitizo polo seu mundo e pola súa poética teatral, agromou en min dende apreciacións que hoxe sei erradas e das que só a experiencia concreta da posta en esceana dunha das súas pezas, O desengano do prioiro, conseguiu librarme”.

            Roberto Vidal Bolaño   “Teatro con T maiúsculo (arredor do teatro de don Ramón Otero Pedrayo)”

Amosamos,  neste fío trazado hoxe, os exemplares  no catálogo da BUSC destas obras: por unha banda a Rosalía orixinal de Otero Pedrayo. Por outra, a adaptación realizada por Roberto Vidal Bolaño, editada polo IGAEM co motivo da estrea polo CDG.

DSC_0025

BailadELAS, mulleres bolañesas

laura ponte bailadelas

Cartel de BailadELAS

BailadELAS mulleres bolañesas, é un espectáculo construído arredor de cinco textos de RVB:  Laudamuco, señor de ningures (Premio Abrente 1976), Bailadela da morte ditosa (Premio Abrente 1980), Saxo tenor (Premio Álvaro Cunqueiro 1991), Rastros e Criaturas (Premio Eixo Atlántico 2000, Premio Max 2001).   Segundo as palabras de Roi Vidal, fillo do dramaturgo e adaptador  de BailadELAS , expresou na roda de prensa de presentación da obra é un xeito de “menú degustación” da obra de RVB enfocado nas “liñas mestras que caracterizan as súas personaxes femininas”.  Coproducida por AGADIC, a Xunta de Galicia e o CDG, dirixida por Xavier Estévez e protagonizada por Laura Ponte,  ven de estrearse no Auditorio de Rianxo e comeza unha xira galega que recalará en Compostela nos días 18 e 19 de maio. Deixamos unha interesante conversa publicada no xornal Plaza.com e co xornalista Alberto Ramos,  entre actriz, adaptador e director desta BailadELAS.

Sobre Teatro Antroido, pódese consultar o dossier da compañía na rede, no que se fala da orixe da mesma en 1978, fundada por Roberto Vidal Bolaño e Xaquín García Marcos, aos que se uniría a actriz Laura Ponte, conformando un piar fundamental do teatro galego contemporáneo. Segundo din no seu dossier:

Teatro Antroido ocupa un lugar destacado no teatro galego grazas a unha estética particular e renovadora baseada na utilización teatral de diferentes tradicións e xéneros artísticos, e realiza espectáculos de diversos formatos e públicos, tocando todos os paus da arte teatral, como o teatro de actores, o teatro infantil,o teatro de obxectos e o teatro de rúa.

                     Do Dossier na rede coa historia da compañía

Precisamente un 16 de maio de 1978 estreábase unha das obras que forman parte de BailadELAS e que temos representada no catálogo da BUSC: Laudamuco, señor de ningures, da que amosamos tamén unha fotografía da representación co propio Roberto Vidal Bolaño.

laudamuco1 300ppp_15x-- copia

Laudamuco, señor de ningures

Neste mesmo blog xa fixemos referencia a dúas das obras que se inclúen tamén nesta adaptación, coma son Saxo Tenor e Criaturas. Tócanos, entón, amosar as edicións que temos de Bailadela da morte ditosa, Rastros e a xa mentada Laudamuco.

bailadelas

Fondos na BUSC de Bailadela, Laudamuco e Rastros

“Animaliños” ou a natureza en pequena escala

O vindeiro día 5 de maio  a compañía de teatro da USC-Lugo pondrá en escena a montaxe Animaliños, segundo nos informan no seu blog  a propia Aula de Teatro da USC, no contexto da Mostra de Teatro Universitario de Galicia.

xiv-mostra-de-teatro-universitario-de-galicia

Cartel da Mostra de Teatro Universitario de Galicia

Unha praga de caracois que chega a unha urbanización das aforas dunha cidade da pé a falar da nosa relación coa natureza, de amosar a ironía e o espazo da risa, así como poñer en entredito certas convencións tanto teatrais coma ideolóxicas que residen neste texto do que hoxe falamos. Tamén, e coma afirma Laura Tato:

Técnicamente, Animaliños representa un paso máis na evolución na dramaturxia de Roberto Vidal Bolaño, pois aos recursos parateatrais presentes ao longo da súa traxectoria dramática, semella que quixo engadir recursos, non só do cinema, senón tamén da banda deseñada.

Laura Tato Fontaíña Roberto Vidal Bolaño, unha vida para o teatrop.72

animalinhos

Cartel de “Animaliños” de RVB, adaptación libre de Paloma Lugilde e que se leva a escena no contexto do Festival Internacional de Teatro Universitario da USC

Pero, por riba de todo, interésanos especialmente o que di a investigadora sobre a edición de Animaliños da que imos facer referencia hoxe.  Refírese á necesidade de ter textos teatrais ben editados e laiase de que, naquel momento- no ano 2003 é cando se escribe esa crónica- non existiran aínda unhas obras completas das que hoxe, por fortuna, xa gozamos e que se poden atopar nos fondos da BUSC.  Volvendo de novo a esta edición, reproducimos as palabras da autora:

Esta edición de Animaliños publicada por Follas Novas é, sen dúbida, unha pequena xoia que non debe pasar desapercebida e pola que cómpre seguir animando aos editores a non deixar de explorar os camiños da edición teatral, mesmo a eririxirse en referentes desde o ámbito da edición. Interesan especialmente os estudios introductorios de Alonso Girgado, Teresa Monteagudo e Manuel Quintáns. Estas introduccións explican a obra de Roberto Vidal Bolaño desde un punto de vista contextual,  cinematográfico e dramatúrxico, respectivamente, dando luz sobre cuestións e percepcións que abren vieiros para novas interpretacións da obra do autor

                   Inma López Silva (2003) Pequenos bechos, grandes obras 

E unha pequena lembranza daquelas primeiras representacións da obra, co elenco de Teatro do Aquí

animaliños

Mónica Camaño, Rubén Ruibal e Avelino González “Animaliños”